* BNNVARA - Hoe helpen we ouderen uit de eenzaamheid?

Hoe helpen we ouderen uit de eenzaamheid?

leestijd 4 minuten

Minister Hugo de Jonge start een campagne tegen eenzaamheid bij ouderen in de vakantieperiode. Hoe groot is dat probleem?

‘Misschien wel één van de grootste maatschappelijke vraagstukken die we hebben in deze tijd’, zo noemde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) het probleem van eenzaamheid bij ouderen. ‘Meer dan de helft van onze ouderen zegt zich eenzaam te voelen. Tien procent voelt zich ernstig eenzaam – zo erg, dat ze in een sociaal isolement leven. Als ze ziek zijn, weten ze niet wie ze moeten vragen om een boodschap te doen.’ Hij verwees naar een onderzoek van ouderenbond KBO-PCOB, waaruit blijkt dat één op de zes ouderen zich in de zomermaanden extra eenzaam voelt. Mensen zijn op vakantie, verenigingen stoppen met activiteiten. ‘Daar staan we helemaal niet bij stil.’

De Rotterdamse Ada Kelder en Wilma Slobbe trekken zich het lot van de eenzame ouderen aan. Zij zaten eerder bij Pauw om te vertellen wat ze zoal tegenkomen – en hoe goede bedoelingen van bovenaf niet altijd werken in de praktijk.


Psycho-analyticus Paul Verhaeghe weet wat de fysieke gevolgen zijn van eenzaamheid. Hij vertelde er eind vorig jaar over in Buitenhof: ‘Ik ben er wel van overtuigd dat eenzaamheid ervoor zorgt dat mensen ziek kunnen worden.’ Hij verwijst naar hersenonderzoek waaruit blijkt dat hersenen van eenzame ouderen overeenkomen met hersenen van mensen die fysieke pijn hebben. ‘Het gaat nog een stap verder: voor eenzaamheid werken dezelfde pijnstillers als voor fysieke pijn. Dat zou nog wel eens een verklaring voor de toename van pijnstillers kunnen zijn.’ Hoogleraar ‘kwetsbare ouderen’ Anja Machielse, ook in Buitenhof: ‘Ik denk dat eenzame mensen daar echt onder kunnen lijden. Dat ze er stress door kunnen krijgen en daardoor hun gezondheid wordt aangetast in negatieve zin.’

Pijnstillers
Hoe zit dat met die aantallen die De Jonge noemt? Eenzaamheid is op zich moeilijk te meten. Verhaeghe: ‘Het zegt heel veel over onze manie en onze illusie om alles meetbaar te willen maken. Maar we zien dat het aantal mensen met depressies toeneemt. Het aantal zelfmoorden is in vijftien jaar tijd verdriedubbeld. Het aantal voorschriften voor pijnstillers neemt toe. Dan moet je wel een verband zien.’

Verhaeghe vervolgt: ‘Die vroegere, bijna organische psychosociale verbanden zijn weg. En die komen niet meer terug. Eenzaamheid is daar natuurlijk een gevolg van.’ Machielse: ‘Er zijn vormen van eenzaamheid die ontstaan als je partner overlijdt, of als je relatie verbroken wordt, of als je ergens gaat wonen waar je nog niemand kent. Dan zijn gevoelens van eenzaamheid even heel normaal. Maar heel veel vormen van eenzaamheid hebben te maken met het feit dat we niet meer vanzelfsprekende verbanden hebben, die vroeger heel normaal waren. Er waren in een dorp of plaats waar je woonde mensen om je heen die je kenden. Daar hoefde je helemaal geen moeite voor te doen. Je voelde dat je erbij hoorde; daar moet je in de moderne samenleving veel meer moeite voor doen.’


Wat moet er gebeuren? De Jonge: ‘We stimuleren allerlei nieuwe vormen van zorg, die de plek innemen tussen langer thuis wonen en de verpleeghuizen. Dat is hartstikke goed.’ Maar de aantallen zijn hoog, zegt De Jonge. En de nood is hoog. ‘Dat heeft te maken met een verdere individualisering. Het omgaan met elkaar – naoberschap, zoals ze dat in het oosten noemen – lijkt men soms een beetje verleerd te zijn. Dat moeten we gewoon weer onder de knie zien te krijgen.’

Billboards
‘Iemands eenzaamheid doorbreken of verlichten kunnen we allemaal’, vindt De Jonge in Pauw. Met een campagne wil de minister de mensen doordringen van de ernst en de omvang. Radiospotjes, tv-reclames, billboards richting Schiphol, sms’jes als je de grens over rijdt: zodra we op vakantie gaan, zullen we weten dat er mensen eenzaam achterblijven.

Eind vorig jaar bezocht Jurre Geluk voor Yung DWDD een aantal ouderen om te praten over eenzaamheid. Nou, dat bleek een belangrijk thema.


Kijk/lees/luister verder
Artikel: Nabellen met Willeke Alberti (over eenzaamheid bij ouderen en haar optreden in Pauw)