* BNNVARA - Waarom is bijensterfte zo’n groot probleem?

Waarom is bijensterfte zo’n groot probleem?

leestijd 5 minuten
 Waarom is bijensterfte zo’n groot probleem?

De bijenpopulatie is de afgelopen dertig jaar enorm afgenomen. Is dat erg?

De uitsterving van iedere diersoort heeft een zekere invloed op ons ecosysteem. Maar voor de bij is een speciale rol weggelegd. Tachtig procent van alle planten op aarde zijn voor de voortplanting of evolutie afhankelijk van de bestuiving van de bij. Zonder bijen geen groenten, geen noten, geen chocolade, geen koffie en geen fruit.

Uit onderzoek blijkt dat de sterfte onder bijen meerdere oorzaken heeft. ‘Bijen hebben twee dingen nodig: bed en breakfast’, zegt bijenexpert Koos Biesmeijer in Make Holland Great Again. ‘Ze hebben iets nodig om te nestelen, bijvoorbeeld een bijenhotel. En ze hebben bloemen nodig. Dus tegels eruit en bloemen erin.’


Missie: red de bij in Make Holland Great Again (2019)

Bloemen in plaats van tegels maakt het leefgebied van de bij een stuk leefbaarder. Helaas hebben wij het redden van de bij niet volledig in eigen hand. Er is namelijk nog een andere oorzaak die bijdraagt aan het uitsterven van de bij: het gebruik van bestrijdingsmiddelen, zoals neonicotinoïden, in de landbouw. Onderzoeker Romée van der Zee deed onderzoek naar de werking van de minst schadelijke vorm van neonicotinoïden. Deze blijken een belangrijk aandeel te hebben in de bijensterfte, zo vertelde Van der Zee in 2015 bij Vroege Vogels.

Nederland is recordhouder in het gebruik van landbouwgif, zo meldde Zembla in 2016. Wel is er bij Nederlandse overheidsinstellingen een vermindering van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen te zien. In vijf jaar was er een vermindering van 82 procent zichtbaar. Het grote probleem zit nu bij de boeren.

Bijenrichtsnoer
Het is dus van groot belang dat het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen wordt teruggedrongen. In 2011 leidde de uitzending ‘Moord op de honingbij’ van Zembla al tot een spoeddebat in de Tweede Kamer. Maar ondanks jarenlange druk van de Tweede Kamer besloot minister Carola Schouten in juli geen strengere eisen te stellen aan producenten van bestrijdingsmiddelen, zo meldt Joop. Ze steunt daarmee de Europese plannen.


Moord op de honingbij II in Zembla (2013)

Er lag een plan, het zogeheten Europese bijenrichtsnoer. Deze hield in dat er geen nieuwe pesticiden op de markt kunnen komen, voordat uit testen blijkt dat deze geen gevaar vormen voor bijen. Schouten wil nu een afgezwakte versie van dit voorstel instellen. Op deze manier wordt de invoering van deze testen uitgesteld.

Hadden we dit probleem niet kunnen zien aankomen?
Zo’n tien jaar geleden waarschuwde toxicoloog Henk Tennekes al voor de gevolgen van bestrijdingsmiddelen. Tennekes, ook bekend als ‘de klokkenluider van de bijenstand’, werd destijds niet serieus genomen. Het kostte hem zijn reputatie en zijn klanten, en hij kwam in financieel zwaar weer. Destijds ontdekte Tennekes al dat er een grote overeenkomst bestaat tussen kankerverwekkende stoffen en bestrijdingsmiddelen. Tennekes in 2013 in De Gids: ‘Een ramp in wording. Het kenmerk van kankerverwekkende stoffen is namelijk dat er een beschadiging wordt veroorzaakt die zich gaat stapelen. Deze beschadiging door insecticiden veroorzaakt schade aan het zenuwstelsel van de insecten, en doet de insecten uiteindelijk de das om.’


Toxicoloog Henk Tennekes in De Gids (2013)

Belangen
Ondanks de ernst van de zaak en de waarschuwingen van Tennekes is er de afgelopen tien jaar weinig veranderd. Er zijn namelijk veel belangen die meespelen. Bijvoorbeeld dat van de producenten van landbouwgif. Zij ontkennen al jaren ieder causaal verband met bijensterfte. Tennekes: ‘Men kijkt alleen naar de acute werking en niet naar de chronische werking. Die werd enorm onderschat. De belangen zijn groot, en grote chemische bedrijven stoppen er veel geld in om dat onder tafel te houden. Als we op deze manier doorgaan, roeien we de insecten uit, blijft er helemaal geen natuur over, en komt onze voedselvoorziening enorm in gevaar.’

Eerder dit jaar meldde Joop naar aanleiding van onderzoek van Follow The Money al dat de Nederlandse regering zich jarenlang heeft verzet tegen betere bescherming van de bijen. De overheid liet zich volgens de site voor het karretje van de chemiesector spannen. Vaak kwam de Nederlandse inbreng woordelijk overeen met de lobbybrieven van de producenten van bestrijdingsmiddelen. Onderzoek van Zembla toonde aan dat de adviseur van staatssecretaris Bleker van Landbouw, Universiteit Wageningen, financiële banden heeft met producenten van landbouwgif, bijvoorbeeld de firma Bayer.

Kinderen voor Kinderen zette zich in 2018 in om de bij te redden. Met het liedje ‘Red de Bij’ riepen de kinderen op om allemaal een steentje bij te dragen aan het redden van de bij. ‘Haal de tegels uit je tuin, plant je allermooiste plant. Draag ook je steentje bij, dan bouwen wij een bijenparadijs.’ Om Nederland een handje te helpen heeft presentator Sahil Amar Aïssa ook iets bedacht: Make Holland Great Again deelt zakjes biologisch bloemzaad uit. Een eerste stap in de goede richting! 

Kijk hier de hele aflevering van Make Holland Great Again terug:

Kijk/luister/lees verder
Audio: Wat als er per ongeluk een diersoort uitsterft die voor ons essentieel blijkt te zijn 

PS: kom 27 oktober naar het eerste BNNVARA Festival op de Westergas in Amsterdam! (info)

Foto: Pixabay